Waarom een UV/IR cut filter standaard is op de meeste smart telescopes
Een UV/IR cut filter zit vaak al standaard op je smart telescope, ook als je hem niet direct ziet zitten.
Dat is geen toeval. Deze filter blokkeert onzichtbaar licht dat je camera verstoort en zorgt voor scherpere, kleurechte foto’s van deep-sky objecten. Je hoeft er niets voor te doen, maar je moet wel weten waarom hij er is en wanneer je hem eventueel wilt uitschakelen.
Wat is een UV/IR cut filter?
Een UV/IR cut filter is een dun glasplaatje dat ultraviolet (UV) en infrarood (IR) licht tegenhoudt, maar zichtbaar licht (400–700 nm) gewoon doorlaat.
Je plaatst hem meestal direct voor de sensor van je camera. Bij smart telescopes zoals de Seestar S50 of de Vaonis Stellina zit hij vaak al ingebouwd achter de lens of voor de CMOS-sensor. Waarom?
Omdat moderne sensoren gevoelig zijn voor UV en IR, terwijl je oog dat niet is. Zonder filter krijg je kleurverlies, wazige randen en een rode gloed rond sterren. De filter herstelt de natuurlijke kleuren en verbetert de scherpte.
Denk aan je smartphone‑camera: zonder IR‑filter zie je een rode gloed van een afstandsbediening. Met een UV/IR cut filter is die gloed weg.
Waarom deze filter standaard is op smart telescopes
Smart telescopes zijn gebouwd voor eenvoud. Ze combineren lens, sensor en computer in één apparaat.
Fabrikanten willen dat je eerste opnames direct goed zijn, zonder extra werk.
Een UV/IR cut filter voorkomt problemen die je anders pas achteraf ziet. Veel lenzen hebben chromatische aberratie in het IR‑gebied. Dat geeft onscherpe randen en kleurzweem.
De filter snijdt IR weg en houdt beelden strak. Ook voorkomt het moiré‑patronen en kleurvlekken bij heldere sterren en heldere objecten zoals de Melknevel (M42).
Smart telescopes gebruiken vaak een brede bandbreedte‑filter voor lichtpollen. Zonder UV/IR cut zou lichtvervuiling in het IR‑bereik juist meer storen. De filter zorgt voor een schonere achtergrond en betere signaal‑ruisverhouding.
Hoe de filter werkt: techniek zonder jargon
De filter is een coatingsysteem op optisch glas. Het reflecteert of absorbeert UV en IR, en laat zichtbaar licht door.
De overgang is scherp: typisch afgesneden onder 400 nm en boven 700 nm, soms met een kleine doorlaat tot 380–720 nm voor extra kleurzuiverheid.
CMOS‑sensors in smart telescopes (zoals de Sony IMX‑series) zijn gevoelig tot ver in het IR. Zonder filter zie je rode halo’s bij sterren en verkeerde kleuren in nevels. Met de filter blijven sterren wit en nevels hun echte tinten.
De filter verliest weinig licht. De doorlaat in het zichtbare spectrum is hoog, vaak meer dan 90%. Je verliest dus amper integratietijd. Bij sterke lichtpollen met een brede band‑filter kan de combinatie juist beter presteren, omdat de IR‑piek van bepaalde lantaarntypes wordt geblokkeerd.
Let op: sommige narrowband‑filters (bijv. een H‑alpha 7 nm) blokkeren al IR.
Dan is een extra UV/IR cut niet nodig. Smart telescopes met ingebouwde narrowband‑opties schakelen soms de cut‑filter uit in die modus. Vergeet niet om regelmatig je optiek en filters te onderhouden voor het beste resultaat.
Modellen, opties en prijzen
Standaard ingebouwd: Losse filters voor eigen aanpassing:
- Seestar S50 – circa €1.300–€1.500. UV/IR cut zit vast bij de sensor. Werkt met brede band‑pollenfilter.
- Stellina (Vaonis) – circa €3.000–€3.500. Ingebouwde UV/IR cut, brede band‑filter voor lichtpollen.
- Smart Telescope Nival – circa €2.000–€2.500. Ingebouwde filter voor kleurcorrectie.
Accessoires voor montage: Prijsindicatie voor een basisset:
- ZWO UV/IR cut (M28,5 of 1,25") – €40–€60. Compatibel met veel camera‑lenzen en losse astro‑cameras.
- Astronomik UV/IR cut (1,25") – €60–€90. Hoge kwaliteit, kleurecht.
- Optolong UV/IR cut (1,25") – €50–€80. Goede prijs‑kwaliteit.
Tip: check of je smart telescope de filter kan uitschakelen. Sommige apps hebben een “IR‑pass” of “wideband” modus. Lees meer over UV/IR cut filters gebruiken en bepaal zelf of je ze nodig hebt.
- Filterwiel voor Seestar S50 (derde‑partij) – €150–€300. Soms met extra narrowband‑filters.
- Adapterringen voor 1,25" naar M28,5 – €10–€20.
- Seestar S50 + losse UV/IR cut (als je hem wilt wisselen) – tot €1.600.
- Stellina met ingebouwde filter – €3.000–€3.500, geen extra filter nodig.
Praktische tips voor stervrienden
Controleer eerst of je model de filter al heeft. Bij de Seestar S50 zie je hem niet direct, maar hij zit vast.
In de app kun je soms de kleurmodus wijzigen. Bij Stellina zit de filter standaard ingebouwd.
Wil je experimenteren met IR‑fotografie (bijv. luchtreflecties of speciale nevels)? Koop een losse IR‑pass filter (bijv. 720 nm) en wissel deze in een filterwiel.
Verwacht geen wonderen zonder goede lichtpollen‑filter. Gebruik de filter bij nachtelijke opnames van Melknevel, Andromedanevel en heldere sterrenvelden.
Je ziet minder kleurzweem en scherpere sterren. Voor maan‑ en planetenfoto’s is het effect kleiner, maar helpt nog steeds. Hou rekening met lichtpollen. Een UV/IR cut filter blokkeert IR‑pieken van sommige straatlantaarns.
Combineren met een brede band‑pollenfilter geeft vaak het beste resultaat. Test verschillende instellingen.
Zet de filter eens uit en vergelijk. Je ziet direct meer kleurzweem en wazige randen. Zet hem weer aan voor een strakker beeld.
- Check of je smart telescope de filter al heeft.
- Gebruik de juiste app‑modus (brede band vs. narrowband).
- Voor losse filters: kies de juiste maat (M28,5 of 1,25").
- Test en vergelijk opnames.
- Combineer met een pollfilter voor sterk lichtpollen.
Sluit af met een checklist: Wil je ook overdag veilig de zon observeren? Lees dan onze Unistellar Smart Solar Filter review en praktijktest voor de beste resultaten.
Je ziet scherpere sterren, echte kleuren en minder rommel. En meestal zit hij al ingebouwd, dus je hoeft er alleen maar gebruik van te maken.