UV/IR Cut filters: Wanneer moet je ze gebruiken op een smart telescope?
Je staat buiten, je smart telescope draait op volle toeren en je wilt die ene melkwegstroom vastleggen. Dan zie je een vreemd blauw waas of een rode gloed rond de heldere sterren.
Dat is waar een UV/IR Cut filter het verschil maakt. Het is een simpele upgrade die je beelden schoner en scherper maakt, zonder dat je een expert hoeft te zijn.
Wat is een UV/IR Cut filter eigenlijk?
Een UV/IR Cut filter is een stukje glas dat ultraviolet en infrarood licht tegenhoudt, maar al het zichtbare licht gewoon doorlaat. Je ziet dus geen kleurverschil in je beeld, maar de sensor van je smart telescope krijgt geen storing meer van licht dat je oog toch niet ziet.
Denk aan je smartphonecamera: zonder filter kan de sensor soms te veel informatie opvangen uit het UV of IR, wat leidt tot onscherpe randen of vreemde kleuren. Bij sterrenkijken is dat extra vervelend, want je wilt pure data. Deze filters zijn er in 1,25 inch en 2 inch formaten, passend op de meeste smart telescopen van merken als ZWO, Player One of Seestar. In Nederland koop je ze bij dealers als Telescope Store of AstroShop, vaak tussen €40 en €80, afhankelijk van het merk en de maat.
Wanneer gebruik je een UV/IR Cut filter bij smart telescopen?
Gebruik een UV/IR Cut filter vooral bij fotografie van sterrenstelsels en melkweggebieden waar je scherpte en contrast wilt winnen.
Het filter blokkeert storende lichtlagen die de sensor anders vertekenen, wat vooral merkbaar is bij lange belichtingstijden. Bij narrowband filters zoals H-alpha is het slim om te checken of er nog UV of IR doorlekt.
Sommige budget narrowband filters hebben secundaire pass bands in UV of IR, en die wil je eruit halen. Een UV/IR Cut filter kan dan als extra bescherming dienen. Let op: een UV/IR Cut filter is geen zonnefilter. Gebruik het nooit alleen voor zonneobservatie, want het houdt de gevaarlijke straling niet volledig tegen.
Toepassing bij refractor telescopen
Voor de zon heb je een speciale zonnefilter nodig. Refractoren zijn ideaal voor UV/IR Cut filters, vooral als ze een diafragma hebben met filterdraad.
Plaats de filter vóór de eerste optische component, zoals een diagonaal of een Powermate, om oververhitting te voorkomen. Geschikte combinaties zijn bijvoorbeeld een 2 inch TeleVue 4X Powermate of een standaard diagonaal met filterdraad. Zo blijft het licht schoon voordat het de sensor raakt.
Niet alle telescopen zijn geschikt. Vermijd het gebruik bij oil spaced triplets, Ptezval refractoren, SCT’s of reflector telescopen. Bij deze types kan de filter de optiek verstoren of zelfs schade veroorzaken door geconcentreerd licht.
Welke telescopen en sensoren passen bij een UV/IR Cut filter?
Niet elke sensor heeft even veel last van UV of IR. De Sony ICX694 sensor, vaak gebruikt in oudere ZWO-modellen, kan een UV-issue hebben.
Test eerst zonder filter om te zien of je echt problemen hebt, voordat je een aankoop doet.
De KAF8300 sensor, populair in veel smart telescopen, heeft minder last van UV. Een UV/IR Cut filter is daar vaak optioneel, maar kan nog steeds helpen bij scherpte en contrast. H-a filters blokken UV en IR al vaak van nature, dus als je al een narrowband filter gebruikt, check dan de specificaties. Sommige goedkope filters laten nog wat UV door, wat je beeld kan beïnvloeden.
Prijzen en modellen: wat koop je in Nederland?
In Nederland vind je UV/IR Cut filters bij dealers als Telescope Store, AstroShop of Cameraland. Een 1,25 inch filter van merken als ZWO of Astronomik kost tussen €40 en €60.
Voor 2 inch modellen, zoals die van TeleVue, betaal je €70 tot €100.
Populaire keuzes zijn de ZWO UV/IR Cut filter (1,25 inch, circa €45) en de Astronomik CLS filter (2 inch, circa €85). Beide zijn duurzaam en hebben een coating die reflecties minimaliseert. Als je een smart telescope hebt met een wisselbare filterwiel, zoals sommige Player One-modellen, kun je de filter daar soms rechtstreeks in plaatsen. Check de handleiding van je toestel.
Praktische tips voor gebruik en onderhoud
Plaats de filter altijd vóór de eerste optische component om oververhitting te voorkomen.
Begin met testen zonder filter, vooral bij Sony ICX694 sensors. Soms is het probleem minder groot dan je denkt, en bespaar je geld door het filter niet direct te kopen. Wil je ook veilig naar de zon kijken? Lees dan onze Unistellar Smart Solar Filter review en praktijktest voor meer informatie.
Reinig de filter regelmatig met een zachte lensdoek en bewaar hem in een stofvrije houder. Filters schoonmaken en het glas onderhouden is essentieel, want vet of stof kan storende vlekken geven in je beelden. Combineer de filter met andere accessoires, zoals een dew heater of een goede mount, voor het beste resultaat. Experimenteer met belichtingstijden en ISO-waarden om te zien wat het filter precies doet voor je beeld.