Stacken met DeepSkyStacker (DSS): Een stap-voor-stap gids
Je hebt een stapel foto’s gemaakt van de Andromedanevel, maar als je ze op je scherm bekijkt, ziet het er korrelig en vaag uit. Dat is normaal. Met DeepSkyStacker (DSS) maak je van die chaos een scherp en helder beeld. Dit is je handleiding om te stacken, zonder ingewikkelde theorie, maar met concrete stappen die je vandaag nog kunt uitvoeren.
Wat je nodig hebt voordat je begint
Je hebt niet veel nodig, maar wel de juiste dingen. Zorg dat je een Windows-computer of laptop hebt, want DSS werkt helaas niet op Mac of Linux.
Een simpele laptop met 8 GB RAM is genoeg, maar 16 GB werkt soepeler bij grote stapels.
Download DeepSkyStacker gratis vanaf de officiële website, versie 5.1 is stabiel en doet wat het moet doen. Je foto’s moeten in RAW-formaat staan, bijvoorbeeld .CR2 van Canon, .NEF van Nikon of .ARW van Sony. JPEG werkt niet goed voor astrofotografie, want de data is al gecomprimeerd.
Zorg dat je een mapje maakt op je harde schijf, bijvoorbeeld C:\Astro\Stacken, en stop daar al je bestanden in. Een snelle SSD helpt, want DSS leest en schrijft veel data.
Wat je verder nog hebt: een donkere hemel, een stabiel statief en een camera die rauwe foto’s kan maken. Een groothoeklens van 50mm is prima voor sterrenvelden, een telelens van 200mm voor deep-sky objecten. Als je een telescoop gebruikt, zorg dan dat je mount stabiel staat en dat je polar alignment redelijk is. Je hoeft niet perfect, maar een fout van meer dan 5 graden geeft beweging in je foto’s.
Stap 1: Je beeldmateriaal voorbereiden
Open je mapje en sorteer je bestanden. Je hebt drie soorten foto’s nodig: lichtframes, darkframes en flatframes.
Lichtframes zijn je eigenlijke opnames van de sterrenhemel, bijvoorbeeld 20 foto’s van 30 seconden elk. Darkframes zijn foto’s met het lensdeksel op, zonder licht, met dezelfde sluitertijd en ISO als je lichtframes. Flats zijn foto’s van een egaal wit vlak, bijvoorbeeld een wit T-shirt over je lens, om stofvlekken te corrigeren.
Maak een aparte map voor elke soort. Bijvoorbeeld: Licht, Dark, Flat.
Zorg dat je minimaal 10 lichtframes hebt, maar 20 tot 30 is beter voor minder ruis. Voor darks en flats geldt: 10 tot 15 stuks is genoeg. Controleer je EXIF-data met een programma zoals ExifTool of via de eigenschappen in Windows.
Zorg dat alle lichtframes dezelfde sluitertijd, ISO en witbalans hebben. Veelgemaakte fout: je gebruikt darks met een andere sluitertijd dan je lichtframes.
Dat werkt niet, want de ruis is dan anders. Ook flats met een verkeerde ISO helpen niet.
Neem de tijd om je mapjes netjes te ordenen, dat scheelt later veel zoekwerk.
Stap 2: DeepSkyStacker opstarten en laden
Start DeepSkyStacker op. Je ziet een leeg scherm met een paar knoppen.
Klik op Open File(s) en selecteer alle lichtframes uit je mapje Licht.
Druk op Ctrl+A om alles te selecteren. DSS laadt de bestanden, dat kan even duren bij 30 foto’s van 20 MB per stuk. Wacht tot de balk onderin klaar is.
Klik daarna op Open File(s) en selecteer je darkframes uit de map Dark. DSS herkent automatisch dat dit donkere frames zijn.
Doe hetzelfde voor je flatframes uit de map Flat. Als je biasframes hebt (nul-seconden opnames), laad die dan ook in, maar voor beginners zijn darks en flats vaak al genoeg. Check of alle bestanden correct zijn geladen. In het linkerdeelvenster zie je een lijst met Lights, Darks, Flats en Bias.
Als er een rood kruisje staat, is er iets mis. Klik erop en controleer de EXIF-data.
Een veelgemaakte fout is het laden van JPEG’s; die worden genegeerd. Verwijder ze en vervang door RAW.
Stap 3: Sterren herkennen en uitlijnen
Klik op de knop Check Stars in de werkbalk. DSS probeert automatisch sterren te herkennen in je eerste lichtframe. Je ziet een groen lijnennet over de foto.
Als er te weinig sterren worden herkend, klik dan op Settings en verhoog de Star Detection Threshold naar 10 of 15. Probeer het opnieuw.
Je hebt minimaal 20 sterren nodig per foto voor een goede stacking. Bij een groothoeklens van 50mm zijn dat er makkelijk, bij een 300mm-lens moet je soms wat langer belichten.
Als je minder dan 20 sterren ziet, verleng je sluitertijd naar 45 seconden of kies een helderder object. Let op: bij te veel lichtvervuiling worden sterren minder herkend. Veelgemaakte fout: de threshold te laag instellen, waardoor DSS te veel ruis als sterren ziet. Heb je na het stacken moeite met de scherpte? Lees dan onze BlurXTerminator review voor haarscherpe sterren.
Dat geeft een rommelige stacking. Test even met een paar foto’s en kijk of de lijnen stabiel zijn.
Druk op OK om door te gaan.
Stap 4: Registratie en stacking uitvoeren
Klik op Register in de werkbalk. Kies Standard als je geen speciale eisen hebt.
DSS berekent nu de positie van elke ster in elke foto en past ze op elkaar uit. Dit duurt 5 tot 15 minuten, afhankelijk van je computer en het aantal foto’s. Je ziet een voortgangsbalk met Registering.
Als de registratie klaar is, klik je op Stacking. Kies Standard en Median als stack-methode.
Median is het beste voor het verwijderen van ruis en hot pixels. DSS combineert nu alle lichtframes tot één heldere foto. Dit duurt nog eens 10 tot 20 minuten. Zorg dat je computer niet in slaapmodus gaat.
Veelgemaakte fout: je kiest Average in plaats van Median. Dat geeft minder ruis, maar verwijderd geen hot pixels.
Ook het overslaan van darks en flats leidt tot meer ruis en stofvlekken. Wees geduldig; de eerste stacking voelt traag, maar het resultaat is het waard.
Stap 5: Het resultaat bekijken en opslaan
Als de stacking klaar is, opent DSS automatisch het resultaat in het Stacked Image-venster. Wil je liever werken met krachtige alternatieve software voor het stacken?
Je ziet een zwart-wit beeld van je object. Klik op Save om de TIFF-file op te slaan in je mapje Stacken. Kies 16-bit TIFF voor de beste kwaliteit, dat is ongeveer 50 MB per bestand. Open de TIFF in je favoriete bewerkingssoftware, zoals GIMP (gratis) of Photoshop (€20 per maand).
Pas eerste niveaus aan: verhoog de schaduwen en verlaag de hooglichten om details te zien. Gebruik curves voor meer contrast.
Voeg een beetje ruisonderdrukking toe, maar niet te veel, want de stacking heeft al veel ruis verwijderd.
Veelgemaakte fout: direct JPEG opslaan vanuit DSS, wat kwaliteit verliest. Of te veel bewerken, waardoor artefacten ontstaan. Bewerk subtiel: begin met kleine aanpassingen en kijk regelmatig weg om je ogen te resetten. Sla altijd de originele TIFF op als backup.
Verificatie-checklist
- Heb je minimaal 10 lichtframes in RAW-formaat?
- Zijn alle lichtframes identiek in sluitertijd, ISO en witbalans?
- Heb je darkframes met dezelfde instellingen als je lichtframes?
- Zijn je flatframes gemaakt met dezelfde lens en ISO?
- Heeft DSS minimaal 20 sterren per foto herkend?
- Heb je geregistreerd en gestackt met de Standard- en Median-opties?
- Is de uitvoer een 16-bit TIFF-bestand?
- Heb je het resultaat bewerkt zonder overbewerking?
Als je alle punten kunt afvinken, heb je een solide stack gemaakt. Wil je je techniek naar een hoger niveau tillen? Volg dan onze workflow voor het bewerken van kometen. Oefening baart kunst: na een paar keer gaat het vanzelf sneller. Veel plezier met je nieuwe astrofoto!