Siril handleiding: Gratis software voor het stacken van je foto's
Je hebt ze vast: die prachtige plaatjes van de Orionnevel of Andromedastelsel die je voorbij ziet komen. Vaak gemaakt met een simpele spiegelreflexcamera op een statief, of een wat geavanceerdere setup op een telescoop.
Het geheim achter die heldere beelden? Stacking. Het stapelen van tientallen of zelfs honderden foto's om ruis weg te werken en details naar boven te halen. En dat kan gratis.
Siril is de open-source held die precies doet wat je nodig hebt.
Geen dure software nodig, gewoon een laptop en je lichtbak vol met data. Dit is je handleiding om ermee te beginnen.
Wat je nodig hebt voordat je start
Voordat we de software openen, zorgen we dat de basis op orde is. Je hebt natuurlijk een stapel foto's nodig.
Dit zijn je 'lights': de opnames van je object. Daarnaast maak je 'darks': foto's met de lens dicht, maar met dezelfde sluitertijd en ISO als je lights.
Ook 'flats' (foto's van een egaal wit vlak) en 'bias' (de snelst mogelijke opnames) zijn ideaal, maar voor de eerste keer draaien we het terug naar de basics. Je hebt genoeg aan lights en darks. Je computer moet Siril aankunnen.
Een Windows, Mac of Linux machine doet het allemaal. Siril is geen lichtgewicht, dus minimaal 4GB RAM is een veilige gedachte.
Zorg voor een lege schijf van minstens 10GB vrij, want je RAW-bestanden zijn groot en de tijdelijke bestanden groeien hard. Een muis met een scrollwiel is handig, je zult veel inzoomen. En tot slot: tijd. Reken op een uur voor een simpele set van 50 foto's, inclusief het laden en bewerken.
Stap 1: Je foto's organiseren
Een goede voorbereiding is het halve werk. Siril houdt van structuur.
Maak op je harde schijf een hoofdmap aan, bijvoorbeeld 'Astro 2023'. Daarin maak je submappen: 'Lights', 'Darks', 'Flats' en 'Bias'. Stop je lichtbak met de opnames van je object in de 'Lights'-map. Stop je darks in de 'Darks'-map. En zo verder. Houd het simpel.
Geen bestandsnamen met vreemde tekens of spaties, gewoon 'IMG_1234.CR3' of 'NGC7000_001.fit' is prima. Zorg dat alle bestanden van hetzelfde type zijn (alle .CR3 of alle .FIT).
Waarom dit belangrijk is? Omdat Siril straks in deze mappen gaat grasduinen.
Als je bestanden verspreid liggen, weet de software niet wat het moet gebruiken. Een veelgemaakte fout is het dumpen van alles in één grote map. Dat werkt niet. Siril wil weten: dit is een lichtopname, dit is een donkere opname.
Door ze netjes te scheiden, voorkom je chaos en fouten in de verwerking. Neem die 2 minuten extra voor het organiseren.
Stap 2: Siril installeren en je eerste project starten
Download Siril vanaf de officiële website. De installatie is simpel, net als elk ander programma.
Als je het opent, zie je een wat drukke interface. Maak je geen zorgen, we gebruiken maar een klein deel. Het eerste wat je doet is een 'working directory' kiezen.
Dit is je projectmap. Klik rechtsboven op het map-icoontje en selecteer de hoofdmap die je net hebt aangemaakt (bijv. 'Astro 2023').
Nu ziet Siril waar je bestanden liggen. In het linkermenu zie je tabbladen: Lights, Darks, Flats, Bias. Klik op 'Lights'. Je ziet nu een lijst met alle bestanden uit je Lights-map. Selecteer er een stuk of 5 en klik op 'Load'.
De foto verschijnt in het scherm. Kijk goed: is de focus redelijk?
Is er wat te zien? Als je foto's te donker zijn of bewogen, verwijder ze dan liever nu dan straks tijdens het stacken. Een veelgemaakte fout is het laden van honderden foto's zonder selectie. Dat vertraagt alles. Wees kritisch.
Stap 3: De basisregistratie (Alignment)
Nu gaan we de sterren herkennen. Siril moet weten waar de sterren op elke foto staan, zodat hij ze netjes op elkaar kan leggen.
Zorg dat je alle lichtfoto's geselecteerd hebt in het tabblad. Klik op het tabblad 'Registration'. Hier kies je de methode.
Voor de meeste beginnende astrofotografen is 'Global Star Alignment' de beste keuze. Dat is de optie die je aanvinkt, al raden we ook aan om onze favoriete Photoshop-acties voor astrofotografie te bekijken voor de nabewerking.
Klik nu op de knop 'Register all'. Siril gaat nu elke foto afzonderlijk analyseren.
Dit kan even duren. Een vuistregel: een set van 50 foto's van 10 megapixel per stuk doet een laptop van gemiddelde prijs (rond de €600-€800) in ongeveer 10 minuten. Zie je in het venster 'Image 1/50' opduiken, dan weet je dat het werkt. Een veelgemaakte fout is het stoppen van het proces omdat het even lijkt te hangen.
Laat het gewoon lopen. De computer is aan het rekenen.
Stap 4: Stacken en ruis reduceren
Nu de foto's op elkaar liggen, is het tijd om ze te stapelen. Dit is waar de magie gebeurt.
Ga terug naar het tabblad 'Stacking'. Hier kies je de stackmethode. 'Average' is de veiligste keuze en werkt prima.
Als je wilt dat de helderste sterren eruit springen, kun je 'Sigma Clipping' proberen, maar begin met Average.
Zorg dat het hokje 'Apply Registration' aanstaat. Dit vertelt Siril dat hij de uitgelijnde foto's moet gebruiken. Klik op 'Stack', of bekijk onze handleiding voor het stacken van beelden als je liever met DeepSkyStacker werkt.
Er verschijnt een venster met een voortgangsbalk. Dit duurt langer dan de registratie, soms wel 15-20 minuten voor een grote set.
Siril telt nu alle pixels bij elkaar op en deelt door het aantal foto's.
Ruis verdwijnt, details worden scherper. Als het klaar is, opent Siril automatisch het resulterende .fit bestand. Dit is je stack. Je zult misschien denken: 'Wow, dat is donker'. Dat klopt. We zijn nog niet klaar.
Stap 5: De eerste bewerking (Histogram stretch)
Je gestackte .fit-bestand is een lineaire opname. Dat betekent dat de data erin zit, maar nog niet zichtbaar is gemaakt.
De volgende stap is het 'stretchen' van het histogram. In het rechterdeel van het scherm vind je de 'Histogram Transformation'. Je ziet een grafiekje.
In het begin ligt deze helemaal links. Klik op het middelste icoontje onder de grafiek (het bolletje met pijltjes).
Dit is de 'Auto Stretch'. Klik er een keer of twee op. Je ziet je foto ineens tot leven komen. De achtergrond wordt grijs, de sterren en nevels komen tevoorschijn.
De veelgemaakte fout is te veel stretchten. Dan krijg je een korrelige bende met gekke kleuren. Stretch voorzichtig.
Gebruik de schuifbalken onder de grafiek om fijn te tunen. Beweeg de onderste schuiver naar rechts om de diepte te verhogen, de bovenste naar links om de highlights te dimmen. Doe dit rustig, stap voor stap. Sla je werk tijdelijk op via 'Save As' als een nieuwe FITS file.
Stap 6: Kleurcorrectie en eindresultaat
Je foto is nu zichtbaar, maar waarschijnlijk groen of blauw getint. Dat is normaal. Dit los je op met de 'Color Calibration' tool.
Ga naar het tabblad 'Color'. Klik op 'Color Calibration'. Je kunt hier handmatig de balans bijstellen, maar de 'Background Neutralization' is je beste vriend. Zet deze aan.
Vervolgens klik je op 'White Balance'. Siril zoekt nu zelf de juiste kleurtemperatuur.
Is het resultaat nog steeds te groen of te rood? Gebruik de schuivers bij 'Red/Blue' en 'Green/Magenta' om bij te sturen. Een tip: zoom in op een stukje 'leeg' heelal (de achtergrond).
Die moet neutraal grijs zijn. Als dat lukt, zit je goed.
Tot slot, ga naar 'Save As' en kies voor een 16-bit TIFF bestand.
Dit is je eindbestand dat je verder kunt bewerken in programma's als GIMP (gratis) of Photoshop, of gebruik handige apps voor snelle nabewerking. Jouw eerste gestackte astrofoto is klaar.
Verificatie-checklist
Voordat je je laptop dichtklapt, loop deze lijst even na. Zo weet je zeker dat je niets vergeten bent.
- Heb je je bestanden netjes gesorteerd in mappen (Lights, Darks)?
- Hebben je lichtfoto's voldoende sterren en zijn ze scherp?
- Heb je bij de registratie geen errors gemeld gekregen in het log? (Een paar mislukte foto's is niet erg, een heleboel wel).
- Ziet je gestackte .fit-bestand eruit als een donkere vlek voordat je ging stretchen?
- Is je eindfoto niet te korrelig? (Dan heb je te veel gestretched of te weinig foto's gebruikt).
- Is de achtergrond in je eindfoto neutraal grijs van kleur?