Siril handleiding voor beginners: Gratis je astro-foto's stacken
Je hebt eindelijk die stapel astro-foto’s gemaakt van de Melkweg of de Orionnevel, maar op je scherm zien ze er vaag en korrelig uit. Geen zorgen, je bent niet de eerste.
Het geheim van scherpe en heldere deep-sky plaatjes zit ‘m in het stacken: het samenvoegen van tientallen opnames om ruis weg te werken en details naar boven te halen.
Siril is daarvoor hét gratis wondermiddel voor beginners. Het ziet er misschien wat technisch uit, maar met deze handleiding draai je er zo doorheen. Pak een bak koffie, ga er lekker voor zitten en laten we je foto’s omtoveren tot sterrenstof.
Wat je nodig hebt voordat je begint
Je hebt niet veel nodig, maar wel het juiste spul. Siril draait op Windows, macOS en Linux en is volledig gratis te downloaden. Zorg dat je computer minimaal 8 GB RAM heeft, want stacken vraagt wat rekenkracht.
Een scherm van minimaal 1920x1080 is handig voor de details. Je RAW-bestanden moeten al wel binnen zijn; denk aan 50 tot 100 lichtframes van 30 seconden tot 2 minuten per stuk, afhankelijk van je mount en lens of telescoop.
Verder heb je calibration-frames nodig: bias, darks en flats. Voor een beginnerssessie met een Canon EOS 80D of een ZWO ASI294MC Pro tel je al snel 30 lichtframes, 30 darks, 30 flats en 50 bias.
Die calibration-frames zorgen dat sensorruis en vignettering verdwijnen. Een stabiel statief of een equatoriale mount zoals de Sky-Watcher HEQ5 is essentieel voor scherpe opnames. Zorg dat je harde schijf minimaal 10 GB vrij ruimte heeft voor de tijdelijke bestanden.
Siril is gratis en open-source. Download het vanaf de officiële site, niet via rare derde partijen.
Installeer het programma en start het op. Je ziet meteen een leeg dashboard.
Geen paniek, dat is normaal. We gaan stap voor stap aan de slag zonder jargon. Zorg dat je ruwe bestanden in één mapje zetten, bijvoorbeeld ‘M42_raw’. Scheelt een hoop zoekwerk straks.
Stap 1: Importeer en organiseer je bestanden
Open Siril en kies ‘Conversion’ in het linker menu. Sleep je map met RAW-bestanden (CR2, FITS of NEF) in het linker venster. Siril maakt automatisch een nieuwe map aan voor je ‘converted’ bestanden.
Kies het juiste bestandsformaat; FITS is het meest stabiel voor astronomie, maar je kunt ook 16-bit TIFF gebruiken.
Druk op ‘Convert’ en wacht 2 tot 5 minuten, afhankelijk van het aantal frames. Na de conversie ga je naar ‘Sequence’.
Siril maakt een sequentie aan (bijvoorbeeld ‘seq_m42’). Check even of alle frames erin staan. Verwijder meteen de waardeloze opnames: foto’s waarop sterren bewogen zijn of die bewogen door trilling.
Klik op ‘Select all’ en deselecteer de slechte exemplaren. Dit voorkomt troep in je stack.
Een veelgemaakte fout is het vergeten van calibration-frames. Zorg dat je bias, darks en flats apart opslaat in eigen mappen. Voor flats gebruik je een wit laken voor de lens en een lampje; voor darks sluit je de lens af en maak je opnamen met dezelfde sluitertijd als je lichtframes. Bias maak je met de kortste sluitertijd zonder licht.
Doe dit altijd, anders blijft ruis plakken. Check de tijd: deze stap duurt ongeveer 10 tot 15 minuten inclusief controleren. Zorg dat je computer niet in slaapmodus gaat; stel de energiebeheerinstellingen in op ‘nooit slapen’ tijdens het stacken.
Stap 2: Calibratie van je data
Ga naar het tabblad ‘Calibration’. Hier laden we de calibration-frames om sensorruis en vignettering te corrigeren. Begin met de bias: klik op ‘Load Bias’ en selecteer je bias-map.
Siril berekent een gemiddelde bias-frame. Druk op ‘Create Bias’; duurt 1 tot 2 minuten.
De bias corrigeert voor de minimale ruis van de sensor. Daarna laden we de darks.
Klik op ‘Load Darks’ en selecteer je dark-map. Let op: de sluitertijd moet identiek zijn aan je lichtframes (bijvoorbeeld 120 seconden). Klik op ‘Create Dark’; duurt 3 tot 5 minuten.
Darks verwijderen hotpixels en thermische ruis. Gebruik je een gekoelde camera zoals de ZWO ASI294MC Pro?
Dan zijn darks extra belangrijk bij temperaturen onder -10°C. Vervolgens de flats. Klik op ‘Load Flats’ en selecteer je flat-map. Zorg dat de flats dezelfde ISO en focus hebben als je lichtframes.
Druk op ‘Create Flat’; duurt 2 tot 4 minuten. Flats corrigeren voor stof op de sensor en vignettering door je lens of telescoop.
Gebruik een flat-panel of een wit laken met diffuus licht voor het beste resultaat.
Veelgemaakte fout: verkeerde volgorde. Doe altijd eerst bias, dan darks, dan flats. Ook: vergeet niet je flats te normaliseren via ‘Normalize flats’ als je verschillende helderheden hebt. Controleer of de calibration-frames geen artefacten bevatten; een foutieve flat geeft rare vlekken in je eindfoto. Zodra je stack klaar is, kun je het contrast verfijnen met curven in Photoshop voor een professioneel resultaat.
Stap 3: Registratie en stacking
Terug naar ‘Sequence’. Klik op ‘Register’ en kies ‘Global star alignment’.
Siril zoekt sterren in je frames en lijnt ze uit. Bij 50 tot 100 frames duurt dit 5 tot 10 minuten, afhankelijk van je computer.
Gebruik je een tracker zoals de Sky-Watcher Star Adventurer? Dan loopt de registratie vaak soepeler omdat je sterren minder bewegen. Na registratie ga je naar ‘Stacking’.
Kies ‘Average stacking with rejection’ voor het beste resultaat. Deze methode gooit uitschieters (zoke vliegtuigstrepen of satellieten) eruit.
Stel het aantal standaardafwijkingen in op 2,0 tot 3,0; begin met 2,5 voor beginners. Druk op ‘Stack’ en wacht 5 tot 15 minuten. Het resultaat is een enkel FITS-bestand met al je data samengevoegd. Check de tijdsindicatie: vanaf conversie tot stack duurt een sessie met 100 frames ongeveer 45 minuten tot een uur.
Stacken zonder calibration-frames is als bakken zonder oven: het lukt, maar het resultaat is matig.
Gebruik je minder frames, zoals 30, dan ben je sneller klaar. Sla je stack op in je projectmap; je hebt het straks nodig voor nabewerking.
Vaak gemaakte fout: te weinig frames stacken. Minimaal 20 lichtframes voor een acceptabel resultaat, maar 50 is beter. Ook: vergeet niet de background gradient te verwijderen via ‘Background Extraction’ vóór het stacken, vooral bij opnames van de Melkweg nabij de horizon. Wil je foto's van kometen bewerken? Zorg dan voor de juiste techniek.
Stap 4: Nabewerking in Siril
Je gestackte FITS-bestand is nu klaar voor de finishing touch. Open het via ‘Open’ in het hoofdmenu.
Ga naar ‘Image Processing’ en start met ‘Background Extraction’. Kies ‘Subtract’ en klik op ‘Generate’ om de achtergrond te meten.
Dit haalt lichtvervuiling weg, essentieel bij opnames vanaf een donkere locatie. Duurt 1 tot 2 minuten. Daarna pas je ‘Histogram Transformation’ toe.
Sleep de curves langzaam naar rechts om schaduwen op te helderen, maar niet te veel om ruis te vermijden. Gebruik een waarde van 0,3 tot 0,5 voor de midtones.
Dit duurt 2 tot 3 minuten; experimenteer rustig. Siril laat live previews zien, dus je ziet meteen het effect. Voor kleurcorrectie ga je naar ‘Color Calibration’. Selecteer eerst een grijs gebied in je foto (bijvoorbeeld de achtergrond) en klik op ‘Set Background Reference’.
Daarna kies je een gebied met sterren voor de witbalans. Pas de saturatie lichtjes toe; een waarde van 1,1 tot 1,3 geeft levendige kleuren zonder overdrijven.
Dit duurt 2 minuten. Eindig met ‘Wavelet Transform’ voor ruisreductie. Kies niveau 2 tot 4 en stel in op 0,5 tot 1,0 voor zachte details.
Dit duurt 3 tot 5 minuten. Sla je bewerkte bestand op als 16-bit TIFF of PNG; deze formaten zijn geschikt voor verdere bewerking in GIMP of Photoshop. Veelgemaakte fout: te agressief ruis verwijderen, waardoor sterren vervagen. Begin subtiel.
Verificatie-checklist
Checklist om je resultaat te controleren: Als alles klopt, heb je een stack die klaar is voor publicatie of afdruk.
- Alle calibration-frames zijn toegevoegd en zien er schoon uit.
- Sterren zijn scherp en niet bewogen; registratie is gelukt.
- Geen vliegtuigstrepen of satellieten in je stack; rejection heeft gewerkt.
- Achtergrond is egaal; geen gradient meer zichtbaar.
- Kleuren zijn natuurlijk; geen overdreven saturatie.
- Bestand opgeslagen als TIFF of PNG; klaar voor export.
Test je foto op een scherm en op papier; soms zie je details pas goed bij een afdruk van 30x40 cm.
Deel je resultaat op forums of sociale media; de astro-community is behulpzaam en geeft tips voor je volgende sessie. Met Siril ben je niet meer afhankelijk van dure software. Gebruik daarnaast handige Photoshop-plugins voor astrofotografie voor een gratis workflow die professionele resultaten oplevert.
Oefen met verschillende objecten: Orionnevel, Andromedanevel, of de Pleiaden. Elke sessie leer je bij. Veel plezier met stacken en clear skies!