Hoe maak je een mooie 'Star Trail' foto van je gestackte beelden?

Redactie Martijn de Valk

Redactie

Een star trail foto is pure magie. Je ziet de hemel niet als een stilstaand plafond, maar als een levendige, draaiende koepel.

De sterren trekken lange, sierlijke banen over je beeld. Het geheim? Je maakt niet één foto, maar een hele serie.

En die leg je later slim op elkaar. Dit is geen rocket science, maar een proces van techniek en creativiteit. Ik neem je mee, stap voor stap, van je eerste instellingen tot het eindresultaat dat je trots aan je vrienden laat zien.

Wat je nodig hebt: je sterren-stacking kit

Je hoeft geen duizenden euro's uit te geven om te beginnen. Met een beetje basismateriaal kom je al een heel eind. De focus ligt op stabiliteit en een slimme workflow.

• Een camera met handmatige modus (M): Een spiegelreflex of systeemcamera werkt het best, omdat je volledige controle hebt. Een recente DSLR zoals een Nikon D5600 (tweedehands vanaf €350) of een systeemcamera zoals de Sony A6000 (vanaf €400) is perfect. Belangrijk is dat je de sluiter handmatig kunt openen en sluiten.
• Een groothoeklens: Hoe breder, hoe meer hemel je vangt. Een 14mm of 18mm lens is ideaal. Denk aan een Samyang 14mm f/2.8 (€250-€300) voor een scherpe prijs-kwaliteitverhouding. Een diafragma van f/2.8 of lager (f/1.8) is een pré voor meer lichtopvang.
• Een stevig statief: Dit is je allerbelangrijkste investering. Een verhaal van €50 statief is je grootste vijand. De minste trilling en je hele serie is mislukt. Kijk naar merken als Manfrotto of Benro. Een stabiel instapmodel kost €150 - €250. Zorg dat hij niet wiebelt.
• Een intervalometer: Dit is een los kastje dat je op je camera aansluit. Het zorgt ervoor dat je camera automatisch foto's blijft maken, met een vaste tijd ertussen. Zonder dit zit je de hele nacht op je knopje te drukken. Een losse intervalometer koop je al voor €25. Sommige moderne camera's hebben deze functie ingebouwd.
• Software: We gaan twee programma's gebruiken. DeepSkyStacker (gratis) om de beelden te stacken en Adobe Photoshop of GIMP (gratis alternatief) om de trail te maken en te kleuren.

Stap 1: De juiste instellingen op locatie

Je staat op een donkere plek, ver van de stad. De lucht is helder.

Nu is het zaak je camera perfect af te stellen. Vertrouw niet op de automatische stand; nu bepaal jij alles. De kunst is om zoveel mogelijk licht te vangen, maar de sterren scherp te houden. Heb je last van een storende gloed? Leer hier hoe je lichtvervuiling uit je foto verwijdert.

1. Zoek een scherp focuspunt: Schakel over naar handmatige scherpstelling (MF). Gebruik live-view en zoom in op een felle ster. Draai nu heel voorzichtig aan je focusring tot de ster een piepklein, scherp puntje is. Zet daarna je live-view uit en zoom nooit meer in. Een andere truc is om overdag op een ver bergachtig silhouet scherp te stellen en dan je lens op 'manual lock' te zetten.
2. Stel je diafragma in: Zet je lens op de laagst mogelijke f-waarde. f/2.8, f/1.8, f/1.4; hoe lager, hoe beter. Hierdoor vang je maximaal licht op en kun je je sluitertijd wat korter houden, wat scherpere sterren geeft.
3. ISO-waarde kiezen: De ISO bepaalt de gevoeligheid van je sensor. Je wilt niet te laag (dan wordt het te donker) en niet te hoog (dan krijg je ruis). Een veilige range ligt tussen ISO 1600 en 3200. Test dit even. Kijk op je scherm of de sterren duidelijk te zien zijn, maar de lucht niet te korrelig wordt.
4. Bepaal je sluitertijd: Dit is cruciaal. Te lang en de sterren vervagen tot een bolletje (door de draaiing van de aarde). Een goede vuistregel is de '500-regel': deel 500 door je brandpuntsafstand (in mm). Bij een 18mm lens is dat 500/18 = 27 seconden. Houd het bij 20-25 seconden om zeker te zijn. Dit is je 'belichting per beeld'.
5. Stel de intervalometer in: Zet je intervalometer op een interval van 1 seconde. De sluitertijd is 25 seconden. De totale cyclus is dus 26 seconden. Je wilt geen tijd verliezen, maar de camera moet wel klaar zijn met de vorige foto voordat de volgende start. Zet het aantal foto's op een hoog getal, bijvoorbeeld 150 tot 200. Dit is ongeveer anderhalf uur fotograferen, wat een mooie lange boog geeft.
6. Wis je ruisreductie: Schakel de 'Long Exposure Noise Reduction' uit. Dit is een functie die na elke foto een donkere opname maakt om ruis te verminderen. Handig, maar het verdubbelt je wachttijd. Je maakt later apart een 'dark frame' of lost het op in de software. Uit staat!

Veelgemaakte fout: Vergeet niet je batterij volledig op te laden. Een star trail sessie slurpt energie. Zorg ook voor een extra setje. Een koude nacht leegt een batterij sneller.

Stap 2: De basis: je beelden stacken

Je hebt nu 150 losse foto's. Die ga je niet allemaal handmatig bewerken.

We gebruiken een slim trucje: we leggen al die foto's op elkaar, zodat je straks een prachtige astro-foto op groot formaat kunt afdrukken.

De donkere delen (de nachtelijke hemel) blijven donker, maar de heldere punten (de sterren) vormen een spoor. We beginnen met de software die hiervoor is gemaakt: DeepSkyStacker, waarbij je luminantie maskers kunt gebruiken voor meer diepte in je opname.

1. Open DeepSkyStacker: Sleep al je 150 RAW-bestanden (of .jpg als je geen RAW schiet) in het programma. Je ziet ze in een lijst verschijnen.
2. Laad je 'dark frames': Tijdens de sessie had je de ruisreductie uitstaan. Om die ruis (die ontstaat door opwarming van de sensor) te compenseren, maak je 'dark frames'. Dit zijn foto's met exact dezelfde instellingen (ISO, sluitertijd), maar met de lensdop erop. Maak er een stuk of 10. Laad deze in DeepSkyStacker onder het tabblad 'Dark Pictures'.
3. Kies de juiste stack-methode: Ga naar het tabblad 'Stacking steps'. Kies bij 'Resultaat' voor 'Maximum Brightness'. Dit is de sleutel. Standaard staat deze vaak op 'Average' (gemiddelde), wat de beelden uitveegt en donkerder maakt. 'Maximum Brightness' pakt het helderste pixelwaarde van alle foto's. De sterren blijven zichtbaar en vormen een pad.
4. Stacken maar: Klik op 'Start Stacking'. Het programma gaat nu hard aan het werk. Dit kan even duren, afhankelijk van je computer en het aantal bestanden. Het resultaat is een enkele, hoge-kwaliteit TIFF- of FITS-file. In dit bestand zie je nu alle sterren sporen die je hebt vastgelegd.

Stap 3: De nabewerking: de magie ontstaat

Je stacked beeld is de basis. Het is een technisch goed resultaat, maar waarschijnlijk nog wat grauw en saai.

Nu is het tijd om het artistieke deel in te schakelen. We openen dit bestand in Photoshop of GIMP.

1. Open je stacked TIFF-bestand: Je ziet nu een hoop lijnen op een donkere achtergrond. De eerste stap is het verwijderen van lichtvervuiling (light pollution). Gebruik het 'Camera Raw Filter' (Photoshop) of de 'Levels' functie (GIMP). Verlaag het zwartpunt en pas de 'Clarity' en 'Dehaze' aan om de lucht donkerder te maken en de sterren meer contrast te geven.
2. Versterk de sterren (Dodge & Burn): Maak een nieuwe laag en zet de mengmodus op 'Overlay'. Vul deze laag met 50% grijs. Nu gebruik je een zachte witte kwast (opacity 5-10%) om over de sterren-trails te schilderen. Dit maakt ze feller. Gebruik een zwarte kwast om de achtergrond (de lucht) donkerder te maken. Dit heet 'Dodge and Burn' en het geeft diepte.
3. De achtergrond kleuren: De nachtelijke hemel is nooit écht zwart. Maak een nieuwe laag en vul deze met een diepe, donkere blauw- of paars tint. Zet de mengmodus op 'Color' of 'Soft Light' en verlaag de opacity tot 10-20%. Dit geeft direct een professionele sfeer. De sterren zelf blijven wit, maar de lucht eromheen krijgt kleur.
4. Voeg de 'foreground' toe (optioneel): Star trails zijn nog mooier met een silhouet op de voorgrond. Misschien heb je tijdens de sessie een losse scherpe foto van de omgeving gemaakt (bijvoorbeeld een boom of een rots). Open deze, selecteer hem en plak hem als een nieuwe laag bovenop je star trail bestand. Zorg dat de randen goed aansluiten. Zet de laag op 'Lighten' of 'Screen' en je boom blijft donker, maar de sterren die erachter lopen schijnen erdoorheen.

Pro-tip: Ben je de draairichting van de sterren vergeten? Geen paniek. Als je vanuit het noorden fotografeert (richting de Polarische Ster), krijg je concentrische cirkels. Vanuit het zuiden (richting de Zuiderkruis) krijg je lange, rechte lijnen. Beide zijn prachtig.

Stap 4: De finishing touch

Het basiswerk is klaar. Je hebt je sporen, je kleuren en je contrast.

Nu is het tijd voor de laatste details die het plaatje afmaken. Dit is net als het zout en peper toevoegen aan een gerecht; het maakt het helemaal af.

1. Verwijder storende elementen: Zie je een vliegtuigje of een satelliet die je niet wilt? Gebruik de 'Clone Stamp tool' of de 'Healing Brush'. Zoom in en verwijder deze storende lijnen voorzichtig. Wees voorzichtig zodat je geen stukje sterrenweg kwijtraakt.
2. Scherpte en ruis: Je stacked beeld is al scherp, maar een lichte verscherping helpt. Gebruik 'Unsharp Mask' met een lage waarde (bijvoorbeeld 50%, radius 1.5). Als je veel hebt moeten oplichten, kan ruis zijn ontstaan. Gebruik een ruisfilter met mate om dit te verminderen zonder het beeld vaag te maken.
3. Kleurbalans: Speel met 'Color Balance' of 'Curves'. Misschien wil je de schaduwen iets blauwer maken en de hooglichten warmer. Of omgekeerd. Dit bepaalt de totale sfeer van je foto.
4. Sla het op: Sla je werk op als een hoge-kwaliteit JPEG voor online delen of als een TIFF om later nog aanpassingen te doen. Zorg dat je de originele RAW-bestanden en je stacked TIFF bewaart voor de toekomst.

Verificatie-checklist: is je foto geslaagd?

Voordat je je werk de wereld in slingert, loop even deze checklist langs. Zo voorkom je teleurstellingen en weet je zeker dat je technisch en artistiek een topfoto hebt gemaakt.

• Zijn de sterren scherp of (bewust) als kleine bolletjes getekend?
• Zijn de lijnen van de sterren vloeiend of onderbroken?
• Is de hemel donker genoeg, zonder storende oranje gloed van lichtvervuiling?
• Is de compositie in balans? Is de voorgrond rustig en de hemel boeiend?
• Zijn er storende vliegtuig- of satellietlijnen verwijderd?
• Is de algemene helderheid goed? Ziet het er natuurlijk uit?