Haas (Lepus): De Hind's Crimson Star vinden
Stel je voor: een koude, heldere winternacht. Je staat buiten met je telescoop, de lucht is pikzwart en de sterren fonkelen fel.
Dan draai je langzaam naar het zuiden, naar het kleine maar fijne sterrenbeeld Haas.
Midden in die donkere vlek vind je een juweel: een dieprode ster die bijna lijkt te gloeien. Dat is Hind's Crimson Star, een van de mooiste objecten voor visuele waarneming in de winterhemel.
Wat is Hind's Crimson Star?
De officiële naam is R Leporis, maar iedereen kent haar als Hind's Crimson Star.
Het is een zogenaamde koolstofster, een rode reus in een laat stadium van zijn leven. Door een overdosis koolstof in zijn buitenste lagen filtert de ster het blauwe licht weg en straalt hij vooral rood uit. Het resultaat is verbluffend: een dieprode bol die je bijna kunt voelen gloeien. De kleur is intens, zeker bij heldere hemelcondities.
De magnitude schommelt tussen 6 en 10, dus met een kleine telescoop is hij goed te zien. De kleur is het sterkst bij een vergroting van 50x tot 100x, afhankelijk van je telescoop en de seeing.
Het is alsof er een klein stukje vuur aan de hemel hangt, stil en eindeloos.
De ster ligt in het sterrenbeeld Haas (Lepus), net onder het sterrenbeeld Orion.
Het is een prachtig contrast met de heldere sterren van Orion en de koude, donkere achtergrond van de winterhemel.
Waarom vind je deze ster in Haas?
Haas is een bescheiden sterrenbeeld, maar het ligt perfect voor waarnemers in de Benelux. In de winter staat het laag aan de zuidelijke horizon, maar bij helder weer is het makkelijk te vinden.
De helderste sterren van Haas zijn Arneb (magnitude 2,7) en Nihal (magnitude 2,9), maar de echte attractie is de dieprode R Leporis. Het sterrenbeeld heeft een rijke geschiedenis. De oude Grieken zagen er een haas in, achtervolgd door Orion.
Moderne sterrenkijkers zien er vooral een donkere vlek met een paar heldere sterren in, ideaal om te navigeren.
Hind's Crimson Star ligt ongeveer 3,5 graden ten noordoosten van Nihal, dus met een beetje oefening vind je haar snel. De ligging maakt het ook praktisch. Je kunt Orion als ankerpunt gebruiken, en dan zuidelijk afdalen naar Haas. Dit werkt het beste in januari en februari, wanneer Orion het hoogst staat en de hemel het donkerst is.
Hoe vind je de ster met je telescoop?
Eerst zoek je Orion. Trek vanuit de gordel een lijn naar het schitterende sterrenbeeld Grote Hond.
Richt je telescoop op de zuidelijke hemel en zoek de heldere sterren van Haas: Arneb en Nihal. Gebruik een groothoekzoeker of een 32mm oculair om het veld te overzien. De sterren staan dicht bij elkaar, dus je hebt geen grote telescoop nodig.
Zodra je Nihal hebt, zoom je in. Op 50x vergroting zie je een kleine groep sterren, waaronder een donkerrode stip, niet ver van de Kleine Hond met zijn heldere Procyon.
- Gebruik een 32mm oculair voor het overzicht.
- Wissel naar 12mm of 15mm voor meer detail.
- Probeer een kleurenfilter (rood) om de tint te versterken.
Dat is R Leporis. De kleur is het duidelijkst bij heldere lucht en lage lichtvervuiling. Als de kleur vervaagt, probeer dan 100x vergroting of verplaats je telescoop naar een donkerdere plek. De kleur is soms verrassend subtiel.
Bij heldere hemelcondities lijkt de ster eerder oranje dan dieprood. Dat is normaal. De perceptie hangt af van je ooggevoeligheid, de seeing en de transparantie van de lucht.
Welke telescoop en accessoires werken het beste?
Voor Hind's Crimson Star hoef je niet duur uit te zijn. Met een kleine refractor of een compacte Newtonian van 130mm kun je ook prachtig het sterrenbeeld Dolfijn verkennen.
Een SkyWatcher 130/650 of een Bresser 130/650 is een prima keuze. Deze telescopen kosten tussen €300 en €600 en bieden een helder beeld voor planetaire en deep-sky waarnemingen.
Accessoires maken het verschil. Een 32mm Plossl-oculair (€40-€60) geeft een ruim zicht op het sterrenveld. Een 12mm of 15mm oculair (€50-€80) brengt de kleur dichterbij. Een rood kleurenfilter (€20-€30) kan de rode tint versterken, vooral bij minder heldere nachten.
Filters zijn optioneel, maar wel leuk. Een O-III filter helpt niet bij sterren, maar een rood filter versterkt de kleur van koolstofsterren.
Combineer dit met een stabiele montering en een goed oculair, en je ziet de kleur helderder. Een groothoekzoeker (€50-€100) maakt het zoeken makkelijker, vooral als je nog niet bekend bent met Haas. De prijzen variëren.
Een complete set met telescoop, oculairs en filters kost tussen €400 en €800. Wie al een telescoop heeft, kan volstaan met een paar goede oculairs en een filter. De investering is klein, de beloning groot.
Praktische tips voor een geslaagde waarneming
Kies een heldere, maanloze nacht. Lichtvervuiling is de grootste vijand van subtiele kleuren.
Ga naar buiten met een warme jas, handschoenen en een stoel. Neem je tijd; de kleur ontvouwt zich langzaam. Gebruik je ogen eerst.
Scan het gebied rond Nihal en zoek naar een donkere, rode stip. Zodra je hem ziet, richt je telescoop erop.
- Zoek Orion en vind Arneb en Nihal in Haas.
- Gebruik een groothoekzoeker om het veld te overzien.
- Zoom in met een 12mm oculair en zoek de rode kleur.
- Probeer een rood filter om de tint te versterken.
- Neem tijd en rust; de kleur is het mooist bij geduld.
Laat je ogen even wennen aan het donker; na een minuut zie je de kleur beter.
Verwacht geen spectaculaire kleur als de lucht vochtig is of bewolkt. De beste tijd is januari en februari, wanneer de hemel het donkerst is. Zelfs met een kleine telescoop is Hind's Crimson Star een onvergetelijke ervaring. Het is een kleine ster met een enorme uitstraling, perfect voor een koude winternacht.