Lynx: Een uitdaging voor je GoTo systeem
Je kent het wel: je hebt je telescoop mooi afgesteld, de hemel is helder, en je wilt eens even rustig de Lynx bekijken.
Je typt 'Lynx' in op je GoTo-handbediening, drukt op Enter en... je telescoop beweegt wel, maar hij stuurt je naar een leeg stukje hemel. Of erger, hij draait de verkeerde kant op. Lynx is een uitdagend sterrenbeeld voor je GoTo-systeem. Waarom?
Omdat het relatief onbekend is, bestaat uit veel lichtzwakke sterren, en precies tussen een paar felle sterrenbeelden in ligt. Je GoTo heeft een beetje hulp nodig om deze katachtige kat te vinden.
Waarom Lynx een lastige klant is
Lynx, de Lynx, is geen sterrenbeeld dat eruit springt met een spectaculaire vorm of felle sterren.
Hij ligt ingeklemd tussen de gigantische Grote Beer en de heldere Tweelingen. Zijn helderste ster, Alpha Lyncis, is amper magnitude 3,1. Dat is net niet fel genoeg om er makkelijk naar te navigeren met het blote oog. Je GoTo-systeem is gebouwd om te navigeren naar objecten met heldere referenties.
Voor Lynx moet hij eigenlijk blindelings varen op een hoopje flauwe sterretjes. Dat vraagt om een goede calibratie.
Veel GoTo-systemen, zoals de bekende SkyWatcher SynScan of de Celestron NexStar, gebruiken een 'Star Align'.
Ze vragen je om drie sterren te vinden. Als je voor die alignement alleen maar de felle sterren van de buren gebruikt (Pollux, Castor, of Dubhe), dan heeft je systeem weinig referentiepunten in het gebied van Lynx zelf. De software berekent dan een schatting van waar Lynx moet zijn, maar die afwijking kan oplopen tot enkele graden. En dat is net genoeg om mis te grijpen.
Hoe je je GoTo de weg wijst
De oplossing ligt in een goede 'Star Align' die specifiek rekening houdt met de locatie van Lynx.
Gebruik niet alleen de makkelijke heldere sterren. Probeer tijdens je alignement ook een ster te vinden die dichter bij Lynx ligt, zoals Beta Ursae Majoris (Merak) of misschien zelfs een zwakkere ster in de buurt, zoals 10 Ursae Majoris. Door een referentiepunt te gebruiken dat in de buurt van je doel ligt, verbeter je de nauwkeurigheid van je GoTo aanzienlijk. Je systeem corrigeert zijn interne model veel beter.
Een andere cruciale stap is het controleren van je GPS-locatie en tijd. Lynx ligt redelijk noordelijk.
Een fout van een paar minuten in je tijd of een paar kilometer in je breedtegraad kan er al voor zorgen dat je GoTo de verkeerde hoek in de lucht gaat zoeken.
Zorg dat je ingangsscherm 'Time' en 'Location' op orde heeft voordat je begint. Als je een oudere handset hebt zonder GPS, typ de coordinaten dan zorgvuldig in. Een foutje is snel gemaakt.
Specificaties en modellen: wat heb je nodig?
Je hoeft geen duur nieuw systeem te kopen om Lynx te vinden. De meeste moderne GoTo-mounts met 80.000+ objecten in hun database hebben Lynx wel staan.
De SkyWatcher AZ-GTi (ongeveer €350) of de Celestron NexStar SLT (rond de €450) kunnen dit prima.
Belangrijker is de stabiliteit. Lynx vergt precisie. Een lichte, wankelende tripod die bij de minste wind beweegt, verliest snel zijn 'lock' op de zwakke sterren van Lynx. Een stevige, zwaardere tripod is een must.
Qua telescopen is een grotere diafragma beter voor Lynx. Omdat de meeste objecten in Lynx vrij zwak zijn, helpt het om een telescoop met een opening van 130mm of meer te gebruiken, wat ook uitstekend werkt voor open sterrenhopen in Hagedis.
Een specifieke uitdaging: de afwijking van de handset
De SkyWatcher Explorer 150P Dobson (rond de €450) is hier een uitstekende keuze voor. Hij verzamelt genoeg licht om de zwakke sterren van Lynx zichtbaar te maken, wat je GoTo-systeem helpt bij het bevestigen van zijn positie. Een kleinere, lichte telescoop zal sneller 'verdwalen'. Bij sommige oudere SynScan-handbedieningen (versie 3 en lager) is er een bekend issue met de 'Sync' functie.
Als je probeert bij te stellen op een ster omdat je GoTo-net naast Lynx schiet, en je gebruikt de 'Sync' optie, dan kan de software soms rare sprongen maken.
Vooral bij objecten die hoger dan 60 graden staan. Lynx staat vaak relatief laag aan de hemel voor Nederlandse waarnemers, wat dit probleem verkleint, maar het is goed om te weten. De truc is om niet te vertrouwen op één enkele Sync.
Als je je scope handmatig bijstelt op Lynx, en je drukt op 'Enter' om te syncen, controleer dan daarna meteen een ander object in de buurt. Verken bijvoorbeeld eens de sterrenbeelden Tweelingen met de Eskimo-nevel.
Draait je telescoop daar naartoe? Dan weet je dat je sync gelukt is. Zo niet, begin dan opnieuw met je alignement. Het kost een paar minuten extra, maar het voorkomt een avond frustratie.
Praktische tips voor het vinden van Lynx
Als je eenmaal je GoTo hebt ingesteld, is het tijd voor de jacht.
Lynx heeft weinig beroemde deep-sky objecten, maar wel een paar pareltjes voor amateurs. De meest bekende is NGC 2419, de 'Intergalactic Wanderer'. Dit is een bolvormige sterrenhoop die zo ver weg is dat hij losstaat van onze Melkweg.
Je GoTo moet echt scherp staan om deze te vinden, want hij is magnitude 9.0. Een uitdaging! Als je daarna op zoek bent naar meer, kun je ook het Cat's Eye sterrenstelsel vinden in het sterrenbeeld Draak. Een andere leuke prooi is de planetaire nevel NGC 2371/2.
Deze is wat helderder (magnitude 11.4) en redelijk compact. Als je GoTo je in de juiste hoek heeft gezet, is deze met een beetje oefening te vinden.
Gebruik een OIII-filter (lijnfilter) om het contrast te verhogen. Dit filter blokkeert storend licht en maakt de nevel zichtbaarder. Een filter van bijvoorbeeld Baader of Tele Vue (rond de €60-€90) is een geweldige upgrade voor dit soterrenbeelden.
Let op: Lynx ligt in een 'leeg' gebied. Gebruik je finderscope of een richtkijker met een groot gezichtsveld (zoals een 8x50 of 9x50 finderscope) om visueel te checken of je GoTo je in de goede richting stuurt. Je zult niet snel een felle ster tegenkomen die je direct opvalt.
Conclusie: De Lynx temmen
Lynx is geen sterrenbeeld voor luie waarnemers. Het vereist een beetje voorbereiding, een stabiele setup en een goed ingestelde GoTo.
Maar juist die uitdaging maakt het zo leuk. Als je uiteindelijk door je oogharen die zwakke bolhoop NGC 2419 ontdekt, of de vage gloed van NGC 2371 ziet, dan weet je dat jij en je telescoop een goed team vormen. Je hebt de Lynx getemd.
Onthoud de gouden regel: kies bij je alignement sterren die dicht bij je doel liggen.
Zorg dat je tijd en locatie kloppen. En heb gedacht. Soms moet je de handmatige modus inschakelen om je GoTo even bij te sturen. Dat is geen falen, het is deel van het waarnemersproces. Dus pak je handset, typ 'Lynx' in, en ga op jacht. De kat schuilt ergens in de struiken van de hemel, wachtend om gevonden te worden.