Hoe verwijder je satellietsporen (Starlink) uit je astro-foto's?
Je hebt eindelijk die perfecte deep-sky opname van de Andromedanevel gescoord, je hebt uren gestapeld en je bent net klaar met je nabewerking. Dan zie het: overal horizontale strepen die je sterrenhemel ontsieren. Die vervelende Starlink-satellieten.
Ze verpesten je foto, en het voelt alsof al je werk voor niets is geweest. Geen paniek.
Je hoeft je astrofoto's niet weg te gooien. Ik ga je precies uitleggen hoe je die sporen digital uit je beeld haalt, alsof je ze nooit hebt gezien.
Wat je nodig hebt voordat je begint
Voordat we duiken in de software, zorg je dat je de juiste tools bij de hand hebt.
Je hebt niet veel nodig, maar de juiste programma's maken het verschil. We gaan ervan uit dat je je RAW-bestanden (of TIFF) al hebt bewerkt in je favoriete stacking-software, zoals DeepSkyStacker of Sequator.
De satellieten zitten nu in je eindresultaat, en daar gaan we wat aan doen. Je computer of laptop moet redelijk up-to-date zijn. Een scherm kalibreren is handig, maar niet strikt noodzakelijk. Belangrijker is dat je genoeg vrije schijfruimte hebt, want bewerkingsbestanden zijn groot.
Reken op minimaal 10 GB vrije ruimte voor een gemiddelde nacht. De software die we gaan gebruiken is Adobe Photoshop, de klassieker.
Je kunt ook GIMP proberen (gratis), maar de stappen zijn in Photoshop net iets intuïtiever. Heb je geen Adobe? Geen zorgen, de principes zijn hetzelfde.
We gaan uit van een budget van €0 tot €15 per maand (Adobe Fotografie-abonnement). Als je een oude versie van Photoshop hebt (CS6 of later), werkt het ook.
Zorg verder dat je je bewerkingslaag opslaat als een apart bestand. Werk nooit op je originele RAW-stack.
Maak een kopie en noem die 'bewerking.psd'. Zo raak je je werk nooit kwijt. Een kopje koffie of thee helpt trouwens ook om gefocust te blijven.
Stap 1: Analyseer je foto en maak een laag
Open je bewerkingsbestand in Photoshop. Kijk eerst even rustig naar je foto.
Zoom in op de satellietstrepen. Zie je hoe ze als fijne lijnen over je sterren lopen?
Ze zijn meestal helderder dan de achtergrond en vaak recht of licht gebogen. Je begint met het dupliceren van je achtergrondlaag. Druk op Ctrl+J (Windows) of Cmd+J (Mac). Je ziet nu een nieuwe laag bovenop je laagstapel, genaamd 'Laag 1'.
Vernoem deze laag naar 'Satelliet Verwijdering'. Dit houdt je werk overzichtelijk.
Deze stap duurt ongeveer 1 minuut. De veelgemaakte fout hier is dat je direct op de originele laag begint te schilderen. Doe dit niet. Als je een fout maakt, kun je niet meer terug. Altijd werken op een nieuwe laag.
Stap 2: Gebruik de Spot Healing Brush voor enkele sporen
Voor korte, individuele satellietstrepen is de Spot Healing Brush je beste vriend. Kies het gereedschap in de linkerbalk (het pleister-icoon) of druk op J.
Zorg dat je brush-size net iets groter is dan de streep die je wilt verwijderen.
Een maat van 10 tot 20 pixels werkt goed voor een standaard 24-megapixel foto. Klik nu eenvoudigweg op de satellietstreep. Photoshop analyseert de omliggende pixels en vult de streep met sterren en achtergrond.
Het is magisch en vaak heel nauwkeurig. Werk je weg vanaf de rand van je foto naar het midden toe.
Je bent hier ongeveer 5 tot 10 minuten mee bezig, afhankelijk van het aantal sporen. Een veelgemaakte fout is een te grote brush gebruiken. Als je te groot wordt, vervagen de sterren eromheen of ontstaan er rare vlekken. Hou het klein en precies. Als het misgaat, druk je Ctrl+Z (of Cmd+Z) en probeer je het opnieuw.
Pro-tip: Gebruik de toetsen [ en ] om je brush-grootte snel aan te passen terwijl je werkt.
Stap 3: Handmatig retoucheren van langere strepen
Sommige satellieten lopen over de hele foto en zijn te lang voor de Spot Healing Brush. Dan pak je de Clone Stamp Tool. Kies het stempel-icoon (of druk op S).
Je moet nu een 'bron' kiezen door Alt-klikken (Windows) of Option-klikken (Mac) op een schone plek naast de streep.
Let op dat je een plek kiest met vergelijkbare helderheid en sterren. Stel je brush-size in op ongeveer 15-30 pixels.
Werk nu over de streep heen. Je 'schildert' de vervuiling weg met de data van de bron. Hou de Alt/Option-toets ingedrukt terwijl je de bron af en toe verplaatst om te zorgen dat de textuur natuurlijk blijft.
Dit duurt langer, soms wel 20 tot 30 minuten voor een drukke foto. Oefening baart kunst.
Een veelgemaakte fout is het kiezen van een bron die te donker of te licht is, wat zichtbare vlekken geeft. Kies bronnen die naadloos overgaan in het gebied dat je bedekt. Neem de tijd; haasten leidt tot zichtbare reparaties.
Stap 4: De magie van Content-Aware Fill voor complexe gebieden
Voor zeer complexe gebieden of meerdere sporen tegelijk is Content-Aware Fill krachtiger.
Selecteer het gebied met de satellieten met het Lasso-gereedschap (L). Teken rond de strepen, maar laat een beetje marge over de randen van de selectie. Je hoeft niet superstrak te zijn. Ga naar Bewerken > Content-Aware Fill.
Photoshop opent een nieuw venster. Aan de linkerkant zie je een preview.
Speel met de instellingen 'Sampling' en 'Color Adaptation'. Zet 'Color Adaptation' aan als de satellietstreep over sterren met verschillende kleuren loopt (rood, blauw, geel). Heb je bij het maken van je opnames last van field rotation bij smart telescopes?
Dit helpt om de kleurbalans te behouden. Deze stap duurt ongeveer 5 minuten per selectie. Sla het resultaat op als nieuwe laag.
De veelgemaakte fout is het selecteren van te grote gebieden. Content-Aware Fill kan dan rare patronen verzinnen, vooral als er weinig detail is. Hou de selecties klein en specifiek, bijvoorbeeld per sterrenhoop of cluster.
Stap 5: Fijnafstemming met laagmaskers
Nu je de ergste sporen hebt verwijderd, controleer je het resultaat. Zet de zichtbaarheid van je 'Satelliet Verwijdering'-laag aan en uit (het oog-icoon).
Zie je nog plekken? Voeg een laagmasker toe aan je laag (het vierkantje met een cirkel erin onderin je laagpaneel).
Met een zwart-wit penseel op het masker kun je delen van je reparatie verbergen of terugbrengen. Gebruik een zachte brush (harde rand 0%) en een dekking van 20-30%. Dit is handig als je per ongeluk te veel hebt weggehaald en een ster hebt verwijderd die er wel moest zijn.
Je kunt de helderheid van de reparatielaag ook aanpassen met de schuifregelaar 'Opacity' (dekking). Zet deze op 90-95% om eventuele kleurverschillen te minimaliseren.
Deze stap duurt ongeveer 5 minuten. Een fout die vaak gemaakt wordt, is het te hard aanpassen van het masker, waardoor je vreemde randen krijgt. Werk subtiel. Je wilt dat het natuurlijk oogt, alsof er nooit satellieten waren.
Stap 6: Opslaan en verifiëren
Als je tevreden bent, sla je je werk op. Kies voor 'Opslaan als' en kies het PSD-formaat om je lagen te behouden.
Voor publicatie exporteer je naar JPEG of TIFF. Gebruik bij JPEG een kwaliteit van 90-100% om compressieverlies te minimaliseren. Controleer je foto opnieuw op een normaal scherm.
Verificatie-checklist
- Zijn alle satellietstrepen verdwenen?
- Zijn de sterren nog scherp?
- Klopt de kleurbalans?
- Is de achtergrond consistent?
- Is het bestand goed opgeslagen?
Zoom uit tot 50% of 25% om te zien of de reparaties er op afstand natuurlijk uitzien.
Soms zie je op volledig formaat nog details die op het eerste gezicht niet opvallen. Loop visueel je foto na. Controleer vooral de randen en hoeken, waar je oog minder snel heen gaat. Zoom in op een paar sterren, ook om te zien of atmosferische storingen je opnames beïnvloeden.
Zijn ze nog steeds scherp en rond? Als ze eruitzien als vage vlekken, heb je te veel gepoetst.
Kijk naar de achtergrond. Is er geen kleurzweem ontstaan? De lucht moet egaal donker blijven, niet groen of rood worden.
Check of er geen vlekken of patronen zichtbaar zijn die er niet thuishoren.
De achtergrond moet rustig zijn. Heb je zowel de PSD als de eind-JPEG/TIFF opgeslagen? Controleer de bestandsgrootte; deze moet niet te klein zijn.
Met deze stappen kun je je astrofoto's redden van de satellietplaag. Het kost wat tijd, maar het resultaat is een schoon beeld dat je trots kunt delen. Wil je eens experimenteren? Star trail fotografie met een smart telescope is een leuke volgende stap. Veel succes met fotograferen en bewerken!