Hoe gebruik je Adobe Photoshop voor het stretchen van je astro-data?

Redactie Martijn de Valk

Redactie

Je hebt een nacht gewacht op helder weer, je hebt je camera op je telescoop gezet en je hebt uren aan data verzameld vanaf de Melkweg. Je importeert de bestanden in je computer, stapelt ze en dan... is het beeld donker, grauw en mist diepte. Herkenbaar?

Het zit 'm vaak in het stretchen van je data. In Adobe Photoshop haal je het echte, kosmische vuurwerk uit je opnames.

Laten we aan de slag gaan.

Wat je nodig hebt voordat je start

Voordat we de Photoshop induiken, zorgen we dat de basis op orde is.

Je hebt een stapel (stack) nodig die al is voorbewerkt: rauwe bestanden die je hebt omgezet, gecalibreerd en gestackt met software like DeepSkyStacker of Sequator. Je hebt een computer nodig die niet piept bij het openen van een 16-bits TIFF en je hebt Adobe Photoshop (CC) nodig. Een losse Curves-laag is je belangrijkste gereedschap, en dat zit standaard in het programma. Zorg dat je RAW- of TIFF-bestanden gebruikt.

JPEG's zijn al gecomprimeerd en dat beperkt je bij het stretchen. Je hoeft verder nog niets te installeren; we werken met de basisfuncties.

Houd een kop koffie of thee bij de hand, dit proces duurt ongeveer 15 tot 20 minuten.

Je ogen en geduld zijn je beste gereedschappen.

Stap 1: De basis leggen en de histogram openen

Open Photoshop. Sleep je gestacke TIFF-bestand in het programma.

1. Open het bestand (Bestand > Openen).
2. Controleer de beeldmodus: ga naar Image > Mode en zorg dat 16 Bits/Channel staat. Dit voorkomt banding (strepen) later.
3. Open het Histogram-palet (Venster > Histogram). Klap het menu rechtsboven uit en kies Show All Channels View.
4. Kijk naar het histogram. Je ziet een bergje pieken helemaal links (donker) en misschien een klein sprietje rechts. De actie zit in het linkerdeel.

Je ziet nu je beeld, waarschijnlijk nog wat aan de donkere kant. Dit is normaal.

We moeten de data die in het duister verstopt zit naar boven halen. Tijdsindicatie: 2 minuten. Veelgemaakte fout: Direct beginnen met slepen aan levels zonder het histogram te checken.

Je weet dan niet waar de data zit. Of je werkt in 8-bits modus, wat je data direct vernietigt.

Stap 2: De eerste grove stretch met Levels

We gaan nu de data voor het eerst oprekken. We doen dit grof om te zien wat we hebben.

1. Maak een nieuwe aanpassingslaag: klik onderin het lagenpalet op het bolletje met de helft van een cirkel erin en kies Levels.
2. Je ziet een grijze balk met onderaan drie driehoekjes. Pak het middelste (grijze) driehoekje.
3. Sleep dit nu naar links, richting de zwarte piek in het histogram. Je ziet de hemel plotseling oplichten.
4. Beweeg een stukje, kijk naar je beeld. Stop als je de achtergrond (de hemel) net te veel begint te zien oplichten, maar de sterren er nog redelijk uitzien.

De Levels-adjusment is hier perfect voor. Tijdsindicatie: 3 minuten. Veelgemaakte fout: Te ver doorslepen waardoor de achtergrond grijs wordt in plaats van zwart. Je wilt een zwart-achtergrond, geen grijs.

Stap 3: De Curves-knobbel voor fijnere controle

Levels zijn grof. Nu gaan we met Curves de fijne kneepjes toevoegen.

1. Maak een nieuwe Curves-laag (hetzelfde bolletje, nu kies je Curves).
2. Zie je de rechte lijn van onder naar boven? We maken er een 'S-vorm' van.
3. Klik in het midden van de lijn en sleep naar beneden. Dit maakt de mid-tones lichter.
4. Klik nu laag op de lijn (bij de schaduwen) en sleep iets omhoog. Dit haalt detail uit de donkere delen.
5. Probeer dit een paar keer: een lichte S-bocht. Te steil betekent teveel contrast en verlies van detail.

Dit is de echte 'stretch' waar je foto tot leven komt. Tijdsindicatie: 5 minuten. Veelgemaakte fout: Een te agressieve S-curve maken. Dit zorgt voor 'clipping' (witte of zwarte vlekken zonder detail) in je sterren. Ga voor subtiel.

Stap 4: Selectieve helderheid (de magie)

Nu je data gestretched is, wil je misschien net dat beetje extra. We gebruiken hier de 'Camera Raw Filter' voor, een krachtige tool in Photoshop.

1. Selecteer je onderste laag (de originele TIFF).
2. Ga naar Filter > Camera Raw Filter. (Dit opent een scherm dat lijkt op Lightroom).
3. Schuif de Exposure lichtjes omhoog (max +0.50) als het nog te donker is.
4. Speel met Clarity (zet op +10 tot +20). Dit geeft je melkwegstructuur meer 'bite'.
5. Gebruik de Dehaze voorzichtig (max +10). Te veel maakt het beeld grauw.
6. Klik op OK.

Tijdsindicatie: 4 minuten. Veelgemaakte fout: Te veel Clarity of Dehaze gebruiken. Dit versterkt ook ruis, wat afhankelijk is van de gebruikte beeldsensor, en geeft rare halo's rondom sterren.

Stap 5: De laatste check en opslaan

We zijn bijna klaar. Nu moeten we het resultaat beoordelen en opslaan zonder kwaliteitsverlies. Tijdsindicatie: 2 minuten.

1. Zet de zichtbaarheid van je aanpassingslagen aan en uit (het oogje ernaast) om het 'Before' en 'After' verschil te zien.
2. Zoom in op een heldere ster. Zie je rare, vierkante blokjes (pixels)? Dan heb je te hard gestretched. Verwijder de bovenste laag en begin opnieuw.
3. Ga naar Bestand > Opslaan als.
4. Kies voor TIFF of PSD. Kies voor LZW-compressie (bespaart ruimte zonder kwaliteitsverlies).
5. Voor webgebruik: exporteer als JPEG op kwaliteit 10-12.

Verificatie-checklist

Loop deze punten na voordat je tevreden achteroverleunt: Als je hier 'ja' op kunt antwoorden, heb je je astro-data perfect gestretched. Ben je benieuwd naar de toekomst van astrofotografie?

• Is de hemel echt zwart (RGB waarden rond 0,0,0) of is deze grijs?
• Zijn er geen rare 'banden' of strepen zichtbaar in de achtergrond?
• Zien de sterren er nog rond uit (geen uitgerekte ovalen door te veel contrast)?
• Zijn de helderste sterren nog steeds wit en niet doorlopend wit (geen clipping)?
• Is de structuur van de Melkweg zichtbaar zonder dat de achtergrond oplicht?

Klaar om te delen op AstroBin of met je sterrenkijkclub, mits je rekening hebt gehouden met de Bortle-schaal en lichtvervuiling!