Het kalibreren van de versnellingsmeter in je telescoop
Je telescoop staat perfect uitgelijnd, de hemel is strak en je hebt net je eerste deep-sky object in beeld. Maar als je de goto-functie activeert, begint de telescoop te draaien en stopt ie net iets te ver door. Irritant, hè?
Dat is vaak een kwestie van een versnellingsmeter die niet goed gekalibreerd is.
Die kleine sensor in je mount meet hoe snel hij draait, en als die meting niet klopt, mis je je doel telkens net. Een versnellingsmeter (of gyroscoop in sommige mounts) zorgt ervoor dat je telescoop weet waar hij is en hoe snel hij beweegt. Zonder goede kalibratie werkt je automatische volgsysteem niet soepel.
Je mount loopt uit, of hij corrigeert te hard. In dit artikel leg ik je stap voor stap uit hoe je die sensor fijnstelt, zodat je goto nauwkeurig wordt en je nachten weer relaxed verlopen.
Wat is een versnellingsmeter eigenlijk?
Een versnellingsmeter in een telescoopmeet de versnelling van je mount. Hij meet hoe snel je telescoop draait en in welke richting.
Moderne mounts zoals de Sky-Watcher HEQ5 of de Celestron Advanced VX gebruiken deze data om de positie van de telescoop te berekenen. Zonder deze sensor zou je goto niet weten waar de sterren staan.
In de praktijk zit de sensor in de motorbox of in de handcontroller. Bij sommige mounts is het een apart onderdeel dat je kunt kalibreren via software. Bij andere is het ingebouwd en kalibreer je hem via een menu. De sensor meet de hoeksnelheid van je mount.
Als die meting teveel afwijkt, draait je telescoop te ver of te kort.
Denk aan je auto. Als je snelheidsmeter niet klopt, weet je niet hoe hard je rijdt. Bij een telescoop werkt het hetzelfde.
Een verkeerde kalibratie zorgt voor mislukte goto’s en onnauwkeurig volgen. Goed afstellen is dus essentieel voor een soepele sterrennacht.
Waarom kalibreren zo belangrijk is
Een verkeerde kalibratie van de versnellingsmeter leidt tot frustratie. Je mount draait te ver of stopt te vroeg.
Je goto mislukt en je moet handmatig bijstellen. Dat verpest je concentratie en kost tijd. Vooral bij heldere nachten wil je niet bezig zijn met technische problemen.
Goed gekalibreerd betekent dat je goto nauwkeurig werkt. Je mount vindt sterren en planeten zonder dat je hoeft bij te sturen.
Je volgsysteem loopt soepel en je kunt langer belichten zonder star trails.
Dit is vooral belangrijk bij fotografie met lange sluitertijden. Daarnaast verbeter je de levensduur van je mount. Een onnauwkeurige sensor zorgt voor extra slijtage door onnodige correcties. Door regelmatig te kalibreren, houd je je apparatuur in topconditie. Het kost je maar een paar minuten per keer.
Stappen om je versnellingsmeter te kalibreren
De kalibratieprocedure verschilt per merk, maar de basis is hetzelfde. Je zet je mount op een stabiele ondergrond, liefst waterpas.
Gebruik een waterpas van €10 tot €20 voor precisie. Zorg dat je mount niet wiebelt. Een wiebelende mount geeft verkeerde meetwaarden.
Start de kalibratiemodus in je handcontroller. Bij Sky-Watcher mounts ga je naar ‘Utility’ en dan ‘Sensor Calibration’.
Bij Celestron kies je ‘Setup’ en dan ‘Accelerometer Calibration’. Volg de instructies op het scherm. Je mount draait meestal een paar keer heen en weer om de sensor te testen. Voorkom cosmetische schade aan je telescoop tijdens dit proces.
Laat de mount rustig bewegen. Forceer niets en stop het proces niet voortijdig.
Stappenplan in detail
- Zet je mount waterpas met een waterpas van €10-€20.
- Sluit de handcontroller aan en zet de mount aan.
- Open het kalibratiemenu in de software of handcontroller.
- Volg de instructies op het scherm voor de sensor-test.
- Laat de mount rustig draaien en wacht tot het proces klaar is.
- Sla de kalibratie op en test met een goto naar een heldere ster.
De sensor moet vrij draaien zonder obstructie. Zorg dat er geen kabels in de knel raken.
Na afloop sla je de kalibratie op. Test direct met een goto naar een heldere ster. Deze stappen werken voor de meeste mounts met ingebouwde versnellingsmeter. Bij externe sensoren, zoals die van sommige Astro-Physics mounts, moet je extra software gebruiken. Check altijd de handleiding van je specifieke model.
Modellen en prijzen: wat kun je verwachten?
Niet alle mounts hebben een kalibreerbare versnellingsmeter. Budget mounts zoals de Sky-Watcher AZ-GTi hebben vaak een eenvoudige sensor die je niet apart kalibreert.
- Sky-Watcher HEQ5 Pro (€800-€1000): Ingebouwde sensor, kalibratie via handcontroller. Eenvoudig en stabiel.
- Celestron Advanced VX (€900-€1200): Sensor kalibreer je via de NexStar-handcontroller. Werkt goed voor fotografie.
- Losmandy GM8 (€2500-€3000): Externe gyroscoop, kalibratie via aparte software. Zeer nauwkeurig.
- 10Micron GM1000 (€5000-€6000): High-end met geavanceerde sensor. Kalibratie via PC en software.
Bij duurdere mounts is de sensor wel instelbaar. Hieronder een overzicht van veelvoorkomende mounts en hun kalibratiemogelijkheden.
De prijs van een kalibratie-tool hangt af van je mount. Voor de meeste consumentenmounts is de ingebouwde kalibratie gratis. Bij professionelere systemen zoals Losmandy of 10Micron betaal je voor extra software of een PC-verbinding. Een simpele USB-serial adapter kost €15-€25.
Accessoires helpen bij kalibratie. Een waterpas van €10-€20 is essentieel.
Een laser-uitlijner van €30-€50 helpt bij het waterpas zetten. Voor astrofotografen is een polairzoeker van €50-€100 handig om de mount exact uit te lijnen. Wees voorzichtig met deze precisie-instrumenten; mocht je telescoop laten vallen, wat zijn de meest kwetsbare onderdelen om te controleren? Deze tools maken kalibratie makkelijker en sneller.
Praktische tips voor soepele kalibratie
Begin altijd met een stabiele ondergrond. Een wiebelende tafel of losse poten verpesten je metingen.
Gebruik een stevige statiefvoet of een betonnen plaat van €20-€30. Zorg dat je mount waterpas staat.
Een ongelijke stand zorgt voor foutieve sensorwaarden. Voer kalibratie uit bij kamertemperatuur. Extreme kou of hitte beïnvloedt de sensor. Laat je telescoop eerst wennen aan de buitenlucht.
Dit voorkomt temperatuurverschillen die de meting verstoren. Plan je kalibratie dus voor je de deur uitgaat.
Test altijd na elke kalibratie. Kies een heldere ster of planeet en activeer de goto. Controleer of de telescoop precies terechtkomt. Mocht je telescoop niet meer goed uitlijnen, dan is dit het moment om in te grijpen.
Als het niet klopt, herhaal de kalibratie. Soms helpt het om de mount even uit en aan te zetten voor een frisse start.
Hou je software up-to-date. Fabrikanten brengen updates uit die de kalibratie verbeteren.
Check de website van Sky-Watcher of Celestron voor de nieuwste firmware. Een update kost niets maar verbeterd je goto aanzienlijk. Sluit kabels netjes af.
Losse draden kunnen de sensor beïnvloeden of de motor blokkeren. Gebruik kabelclips van €5-€10 om alles strak te houden.
Een opgeruimde mount werkt beter en veiliger. Plan je kalibratie regelmatig.
Doe het elke 3 tot 6 maanden, of na een verhuizing. Een goed onderhouden mount presteert beter. Met deze tips wordt sterrenkijken weer relaxed en nauwkeurig.